Një tezë që sfidon drejtpërdrejt historiografinë tradicionale dhe rihap një debat të vjetër, por gjithnjë aktual, mbi origjinën e qytetërimeve evropiane.
Elena Kocaqi ka deklaruar se “nuk ka popullsi më të vjetër të dokumentuar në Ballkan apo në Evropë sesa Pellazgët dhe Ilirët”, një qëndrim që ka ndezur diskutime të forta mes studiuesve, historianëve dhe opinionit publik. Sipas saj, burimet antike greke dhe romake, dëshmitë gjuhësore, toponimia, si dhe vazhdimësia kulturore dëshmojnë për një prani shumë më të hershme të këtyre popujve në Ballkan, përpara formimit të kombeve të tjera evropiane.
Kocaqi argumenton se Pellazgët dhe Ilirët nuk janë mite apo konstrukte ideologjike, por popullsi reale të dokumentuara nga autorë të lashtë, të cilët i përshkruajnë si banorë autoktonë të këtyre trojeve. Sipas saj, mohimi ose minimizimi i rolit të tyre ka ardhur si pasojë e interpretimeve politike dhe akademike të shekujve të mëvonshëm, të cilat kanë anashkaluar faktet në favor të narrativave dominuese. Kjo qasje, thekson ajo, ka ndikuar drejtpërdrejt edhe në mënyrën se si është trajtuar historia dhe identiteti i shqiptarëve.
Deklarata e saj nuk është thjesht një pohim historik, por një thirrje për rishikim të burimeve dhe për një debat të hapur shkencor mbi rrënjët e qytetërimit evropian. A janë Pellazgët dhe Ilirët themeli i hershëm i Evropës? Dhe çfarë do të thotë kjo për identitetin, historinë dhe vetëdijen kombëtare sot? Pyetje që vazhdojnë të ngjallin interes, polemika dhe reagime të forta.