Një tezë që po rikthehet fuqishëm në debatet historike dhe që ngjall interes të madh jo vetëm te shqiptarët, por edhe te studiuesit e historisë së lashtë. Sipas disa burimeve dhe autorëve grekë të antikitetit, Pellazgët konsiderohen si një nga popullsitë më të hershme të Evropës dhe si stërgjyshërit e shqiptarëve të lashtë. Këto pohime, të mbështetura në shkrime të vjetra, mite, toponime dhe dëshmi arkeologjike, hedhin dritë mbi një qytetërim që ka lënë gjurmë të thella në historinë e Ballkanit dhe më gjerë.
Ajo që e bën edhe më tronditëse këtë tezë është shtrirja e gjerë e vendbanimeve pellazge, të cilat, sipas disa studiuesve, nuk kufizoheshin vetëm në Ballkan, por shtriheshin në zona të ndryshme të Mesdheut, Evropës dhe madje edhe përtej saj. Qytete, male, lumenj dhe rajone të tëra mbajnë ende emra që lidhen me trashëgiminë pellazge, duke ngritur pikëpyetje të forta mbi rolin e tyre real në formësimin e qytetërimeve të mëvonshme.
Këto fakte dhe interpretime historike sfidojnë narrativat zyrtare dhe hapin një debat të madh: kush ishin realisht Pellazgët, sa e madhe ishte shtrirja e tyre dhe çfarë lidhjeje kanë ata me identitetin e shqiptarëve të sotëm? Pamjet, hartat dhe dëshmitë që po dalin në dritë hedhin një perspektivë të re mbi një histori që për shekuj me radhë ka mbetur në hije.